ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ.

Από τις απαρχές της γεωργίας, περίπου 10.000 χρόνια πριν,η ανθρωπότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με το πρόβλημα του ελέγχου των παρασίτων ,που επιτίθονταν στις σοδειές.Τα πρώτα αρχεία που διαθέτουμε για τη χρήση παρασιτοκτόνων προέρχονται από τους αρχαίους Σουμέριους,οι οποίοι χρησιμοποιούσαν θειάφι για την αντιμετώπιση των προσβολώναπό έντομα.Οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν συνδυασμούς ενώσεων υδραργύρου και αρσενικού για την προστασία από τις ψείρες του σώματος.Για την εποχή των πρώτων Ρωμαίων και των Ελλήνων,διαθέτουμε ένα  αυξανόμενο εύρος μαρτυριών χρήσης διαφορετικών μεθόδων. Ορισμένες απ'αυτές ήταν μαγικές διεργασίες ή αποτελούσαν λαΪκούς μύθους.Όμως υπήρχαν και κάποιες μέθοδοι τις οποίες θα μπορούσαμε να αναγνωρίσουμε και σήμερα.Ο καπνός από τη καύση άχυρου ή ζωικής ύλης χρησιμοποιούνταν για τον έλεγχο της μούχλας ,της ερυσίβης,και των εντόμων.

Κολλώδεις ουσίες όπως η πίσσα χρησιμοποιούνταν για να παγιδέψουν τα έντομα πουκινούνταν επάνω στους μίσχους και στους κορμούς των δέντρων.Το αλάτι ήταν όπλο κατά των ζιζανίων,ενώ φυτικά υλικά όπως το πύρεθρο κονιορτοποιούνταν και χρησιμοποιούνταν για την προστασία των αποθεμάτων των σιτηρών.Υπάρχει ακόμα πλήθος άλλων καταγραφών προστατευτικών περιβλημάτων σπόρων, ζιζανιοκτόνων και τρωκτικοκτόνων,φτιαγμένων από χημικά και ορυκτά,τα οποία μπορούσαν να παρασκευασθούν από ντόπια χώματα, αλλά και από την ήμερη και την άγρια βλάστηση,πολλά εκ των οποίων φαίνεται να χρησιμοποιούνταν για αιώνες πριν από την κλασική περίοδο.

Ο ΑΣΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ.

Πρώτη εφεύρεση:Ευρώπη

Πότε:32500 χρόνια πριν.

Εκτός από την προσπάθεια να κατανοήσουν τις κινήσεις του ήλιου και της Σελήνης,οι πρώτοι άνθρωποι γοητεύονταν και από τα αστέρια,τα οποία συχνά ταύτιζαν με θεότητες.Ο παλαιότερος γνωστός χάρτης αστρικός είναι σκαλισμένος σε ένα χαυλιόδοντα μαμούθ που βρέθηκε στη Γερμανία, με ένα εγχάρακτο σχέδιο που μοιάζει πολύ στον αστερισμό του Ωρίωνα(αν και αυτό είναι υπό αμφσβήτηση).

Μια τοιχογραφία στα σπήλαια Λασκώ στη Γαλλία(που θα μπορούσε να χρονολογείται οποτεδήποτε μεταξύ 33000 και 10000 ετών πριν) έχει μια ξεκάθαρη αναπαράσταση του συμπλέγματος των Πλειάδων.Στα ίδια σπήλαια υπάρχει η απεικόνιση ενός Βίσωνα,ενός ανθρώπου με κεφάλι πουλιού και το κεφάλι ενός πραγματικού πουλιού.Έχει προταθεί ότι πρόκειται επίσης για αστρονομική ζωγραφιά:οι τρείς απεικονίσεις αντιπροσωπεύουν τα τρία επιφανή άστρα Βέγας,Ντενέμπ και Αλτάιρ.Μαζί, είναι ευρέως γνωστά ως το θερινό Τρίγωνο και συγκαταλέγονται ανάμεσα στα λαμπρότρα αντικείμενα που μπορεί να διακρίνει κανείς στον ουρανό του Βορείου Ημισφαιρίου κατά τη διάρκεια του Καλοκαιριού.Πιο λεπτομερείς κατάλογοι αστεριών άρχισαν να χρησιμοποιούνται την εποχή Των Βαβυλωνίων και των αρχαίων Αιγυπτίων,από τη 2η χιλιετία π.Χ.και εξής,αλλά είναι πιθανόν να αντανακλούσαν απλώς ένα σύνολο γνώσεων που είχε συσταθεί σταδιακά μέσα στις προηγούμενες χιλιετίες!

ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉ.

Πρώτη εφεύρεση:Ινδία

Πότε:6ος αιώνας π.Χ.

Πιθανότατα φαντάζεστε ότι η πλαστική χειρουργική αποτελεί μια μάλλον προσφατη ιατρική καινοτομία. Και, όμως, υπάρχουν στοιχεία ότι εκτελούνταν τουλάχιστον 2600 χρόνια πριν.Ένα αιγυπτιακό χειρόγραφο,τα περιεχόμενα του οποίου είχαν αντιγραφεί από ένα κείμενο του 2500 με 3000 π.Χ.,περιέχει οδηγίες οι οποίες έχουν ερμηνευτεί ωςη περιγραφή της χειρουργικής επανόρθωσης μιας σπασμένης μύτης.

Μεταγενέστερα στοιχεία από την Ινδία είναι,εντούτοις, πολύ πιο ξεκάθαρα. Περίπου 3000 χρόνια πριν υπήρχε μια τοπική παράδοση "τεντώματος '' των αυτιών κατά την οποία τα αυτιά των παιδιών τρυπιούνταν και στη συνέχεια τεντώνονταν σταδιακά ,έτσι ώστε να μεγαλώσουν οι οπές. Ίσως αυτή η παράδοση να υπήρξε η έμπνευση της ιδέας ότι η σάρκα και το δέρμα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επεξεργασίας.Σε κάθε περίπτωση,σε ένα κείμενο πουείναι γνωστό ωςSushruta  Samhita(του 6ου π.Χ. αιώνα),υπάρχει μια λεπτομερής περιγραφή χειρουργικών τεχνικών,ανάμεσα στις οποίες και η αναδόμηση της μύτης (η "ρινοπλαστική"):

Το μέρος της μύτης που πρέπει να καλυφθεί θα πρέπει αρχικά να μετρηθεί με ένα φύλλο.Στη συνέχεια ,ένα κομμάτι δέρματος του απαιτούμενου μεγέθους θα πρέπει να  αποκοπεί από ζωντανό δέρμα της παρειάς και να τεντωθεί έτσι ώστε να καλύψει τη μύτη,δι στην παρειάατηρώντας ένα μικρό μίσχο προσκολλημένο στην παρειά.Το σημείο της μύτης το οποίο θα προσκολληθεί το δέρμα,πρέπει να ερεθιστεί μετην κοπή του ρινικού κολοβώματος με μαχαίρι.Ο γιατρός θα πρέπει στη συνέχεια να τοποθετήσει το δέρμα πανω στη μύτη και να ράψει τις δύο πλευρές γρήγορα,διατηρώντας το δέρμα σωστά ανυψωμένο με την εισαγωγή δύο κυλίνδρων ρίκινου(το φυτό από το οποίο εξάγεται το καστορέλαιο) στη θέση των ρουθουνιών,έτσι ώστε η καινούρια μύτη να αποκτήσει το σωστό σχήμα.

Τελικά ο συγγραφέας προτείνει την εφαρμογή γλυκόριζας,ερυθρού σανδαλόξυλου και βερβερίδας πριν από την κάλυψη της πάσχουσας περιοχής με βαμβάκι και καθαρό σησαμελαιο. Το κείμενο Sushrouta Samhita περιγράφει επίσης τη χρήση δέρματος από τις παρειές για την αναδόμηση των λοβών των αυτιών,με τη χρήση κρασιού ως αναισθητικού και βδελλών  για την αποφυγή θρόμβων αίματος στις πληγες.Το βιβλίο αποτέλεσε ένα από τα ιδρυτικά κείμενα της Αγιουβέρδα, του παραδοσιακού ιατρικού συστήματος της Ινδίας, και περιέχει οδηγίες για περισσότερες από 300 χειρουργικές επεμβάσεις.Οι αραβικές μεταφράσεις διατήρησαν αυτη τη γνώση και τελικά τη διέδωσαν στη Δύση κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης.

Η επίδραση της Ινδικής ιατρικής στην πλαστική χειρουργική της Δύσης δε σταμάτησε εκεί.Το 1794,στο λονδρέζικο περιοδικό για Κυρίους δημοσιεύτηκε  ένα άρθρο σχετικά με ένα περιστατικό πλαστικής επέμβασης με μάρτυρες κάποιους βρετανούς στρατιώτες,με σκοπό την επανόρθωση της μύτης ενός οδηγού κάρου της φυλής Μαράτι,ο οποίος είχε τραυματισθεί στη μάχη.Η περιγραφή ενέπνευσε γιατρούς όπωςτον Joseph Constantine Carpue  να ταξιδεύσουν στη Ινδία και να μάθουν περισσότερα σχετικά με αυτή την καταπληκτική παράδοση πλαστικής χειρουργικής!!

ώς 

ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ

 Πρώτη χρήση:Ζάμπια

Πότε:350.000χρόνια πριν.

Οι χρωστικές ουσίες που απετέλεσαν την παραδοσιακή βάση συστατικών των βαφών ανακαλύφθηκαν σταδιακά από την ανθρωπότητα σε βάθος χιλιετιών. Μόλις τον 15ο αιώνα μ.Χ.,ήταν ακόμα εξαιρετικά δύσκολος ο εντοπισμός του λάπις  λάζουλι, του μπλέ ορυκτού που αποτελούσε το κύριο συστατικό της κυανήςβαφής.Ο μέγας ζωγράφος Γιαν βαν Άικ προσέθετε το μπλε χρώμα σε ένα 

πορτραίτο μόνο αν πληρωνόταν επιπλέον από τον πελάτη,και όταν το έκανε δεν χρησιμοποιούσε παρά ελάχιστες ποσότητες,χωρίςνατο αναμειγνύει με άλλα χρώματα,και τονιζοντάς το για να δώσει έμφαση στη χρήση του.Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Παναγία απεικονιζόταν κατά παράδοση τυλιγμένη στο μπλε,για να τονιστεί η υψηλή της θέση.

Το λάπις λάζουλι χρησιμοποιείται εδώ και τουλάχιστον 6500 χρόνια και είχε εξαιρετικά υψηλή αξία στους πρώτους πολιτισμούς της Μεσοποταμίας,της Αιγύπτου και της Κίνας.Εξακολουθούν να υπάρχουν ορυχεία λάπις λάζουλι στο Μπανταχσάν,μια απομακρυσμένη περιοχή, ορεινή στο Αφγανιστάν--λειτουργούν αδιάλειπτα τουλάχιστον από το 700π.Χ.,όταν αποτελούσαν μέρος της χώρας που είναι γνωστή ως Βακτρία.

Η πορφύρα ήταν ακόμη ένα παραδοσιακό ακριβό χρώμα.Το  πορφυρό της Τύρου ήταν μια χρωστική ουσία φτιαγμένη από τη βλέννα του σαλιγκαριούΜούρεξ. Χρησιμοποιούνταν για τη βαφή υφασμάτων γύρω στο 1200 π.Χ.Το πράσινο χρώμα,σε χρήση από την προΪστορία,ήταν επίσης σχετικά σπάνιο,καθώς το αντλούσαν κυρίως από δύο αργιλώδη ορυκτά ,τον κελαδονίτη και τον γλαυκονίτη.

Ωστόσο ,ορισμένα χρώματα υπήρχαν σε αφθονία από τις απαρχές της ιστορίας της ανθρωπότητας.Το μαύρο ανθρακί μπορεί να δημιουργηθεί  από απανθρακωμένα  κόκκαλα ή Ξύλο.Το κίτρινο και το κόκκινο προέρχονται από τα οξείδια του σιδήρου,το καφέ,σε μια ποικιλία αποχρώσεων,μπορεί να φτιαχτεί από τα οξείδια του σιδήρου και του μαγγανίου και το λευκό παράγεται είτε από την κιμωλία είτε από οστά ζώων.Όλες αυτές οι χρωστικές ουσίες  μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να χρωματίσουν το ανθρώπινο δέρμα ή του τοίχους των σπηλαίων, είτε με άμεση τοποθέτηση του χρώματος είτε έπειτα από ανάμειξη με ζωικό λίπος,με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός πρωτόγονου μείγματος βαφής. Τα παλαιότερα τεκμήρια ζωγραφικής που έχουμε είναι τουλάχιστον 350.000 ετών-εξοπλισμός για την κονιορτοποίηση βαφών και χρωστικών ουσιών βρέθηκε απο αρχαιολόγους σε ένα σπήλαιο στους Δίδυμους Ποταμούς,που βρίσκονται κοντά στη Λουζάκα στη σύγχρονη Ζάμπια!

Ζζω

Το ΜΕΤΡΗΜΑ --Διαχρονικά.

 Πρώτη  εφεύρεση :Αφρική

Πότε:40.000--50.000 χρόνια πριν.

Είναι πολύ πιθανόν το μέτρημα  να ξεκίνησε από τα δάκτυλα,που επέτρεπαν μια καταμέτρηση ως το δέκα.Αυτό θα ήταν αρκετό για τους περισσότερους σκοπούς,σε συνδυασμό(για παράδειγμα) με τη χειρονομία του ανοικτού χεριού για τη δήλωση των"πολλών".Τα πρώτα στοιχεία καταμέτρησης χρονολογούνται τουλάχιστον 40.000 χρόνιαπρίν. Η περόνη ενός μπαμπουίνου που βρέθηκε στα όρη Λεμπομπο τηςΝότιας  Αφρικής έχει μαρκαριστεί με είκοσι εννέα χαρακιές--μια ερμηνεία θεωρεί ότι επρόκειτο για μια καταγραφή του σεληνιακού κύκλου, αν και το γεγονός ότι η περόνη είναι σπασμένη,καθιστά αυτή την πρόταση υπερβολικά αισιόδοξη. Έχουν βρεθεί πολλά ακόμη κόκκαλα και άλλα αντικείμενα με παρόμοια σημάδια από τις χιλιετίες που ακολούθησαν.

Το πρώτο καταγεγραμμένο σύστημα τήρησης αρχείων για το οποίο έχουμε γνώση,προέρχεται από την προ-σουμεριακή  περίοδο στο σύγχρονο Ιράν.Οι μάρκες καταμέτρησης ήταν πήλινες και έφεραν ένα σύμβολο το οποίο αντιπροσώπευε ένα πρόβατο, δέκα πρόβατα,μια κατσίκα,δέκα κατσίκες κ.ο.κ. Αυτές οι πήλινες μάρκες δένονταν μαζί και ψήνονταν σε ένα πήλινο είδος φακέλου,το οποίο είχε μαρκαριστεί στην εξωτερική πλευρά για να εμποδίσει τη λαθροχειρία(Ο φάκελος  επρόκειτο να διατηρηθεί με σκοπό τη μελλοντική επαλήθευση ότι ο σωστός αριθμός ζώων είχε επιστραφεί ή ανταλλαγεί σε δεύτερο χρόνο).

Αυτή η μέθοδος ήταν προάγγελος των αριθμητικών καταστάσεων των Σουμερίων,οι οποίοι χρησιμοποιούσαν μια ποικιλία διαφορετικών μεθόδων για την καταγραφή αριθμών και φαίνεται ότι ο πολιτισμός τους υπήρξε  η γενέτειρα της Αριθμητικής.Οι γραφείς που ήταν υπεύθυνοι για τη διατήρηση αρχείων σχετικά με τις ποσότητες σιτηρών σε καθημερινή βάση,άρχισαν να βρίσκουν τρόπους εξάσκησης και βελτίωσης των δεξιοτήτων και της ταχύτητάς τους, προσαρμόζοντας με διάφορους τρόπους τις ποσότητες τις οποίες κατέγραφαν!

 πριν

ΖΆΚΥΝΘΟς--Π0ΛΙΤΙΣΜΌΣ-Λα'ϊκές και εικαστικές τέχνες.

Η Ζάκυνθος έχει συμβάλει ενεργά στην Πνευματική ανάπτυξη και εξέλιξη της Ελλάδας.

Η άνθηση των Γραμμάτων ορίζεται στον 15ο αιώνα όταν οι ποιητές του νησιού  διακρίνονταν όχι μόνο για την ποίηση και την Πέζογραφία αλλά και για τις μεταφράσεις αρχαιοελληνικών κειμένων.

Τα μαγευτικά τοπία  και τα καταπράσινα νερά ενέπνευσαν τους Ζακυνθινούς γιαενασχόληση μετο χώρο της Ζωγραφικής.Δεν είναι τυχαίο το ότι στο νησί έζησαν οι σημαντικότεροι αγιογράφοι οι οποίοι προέρχονταν από διάφορα μέρη της Ελλάδος.Με την προσέλευση Κρητικών στο νησί,στα μέσα του 17ου αιώνα δημιοργήθηκε η Κρητοζακυνθινή σχολή η οποία έχει διακοσμήσει με εικόνες τις περισσότερες εκκλησίες του νησιού.

Η πολύ γνωστή Επτανησιακή Σχολή απετέλεσε έναν παράξενο συνδυασμό Ζακυνθινήςζωγραφικής βυζαντινής Τεχνοτροπίας και χαρακτηριστικά της Ιταλικής Αναγέννησης.

Η τέχνη της ξυλογλυπτικής στο νησί αναβλύζει σε κάθε εκκλησία μέσα από ξύλινα τέμπλα με εντυπωσιακά σκαλίσματα ενώ φωτεινό δείγμα αποτελεί η ασημένια λάρνακα στην οποία φυλασσεται το ιερό λείψανο του Αγίου Διονυσίου.

Από τα πανάρχαια κιόλας χρόνια οι Ζακυνθινοί ασχολήθηκαν με πολλές και διάφορες λαΪκές τέχνες με άμεσο σκοπό να καλύψουν πολλές από τις ανάγκες τους αλλά και να εξάγουν αρκετά από τα προιόντα τους στην Ελλάδα και το εξωτερικό.Η  Ναυπηγία,η Υφαντική,η Κεραμοποιία, η Κηροπλαστική,η Αργυρογλυπτική και η Ξυλογλυπτική είναι μερικές απ'αυτές που αναπτύχθηκαν και ακόμα αναπτύσσονται  έως σήμερα.

Τα πιο αξιόλογα δείγματα λα'ικής τέχνης που διασώζονται ακόμα και σήμερα βρίσκονται κυρίως μέσα στις εκκλησίες.Το μεγαλύτερο και σημαντικότερο έργο που διασώζεται έως σήμερα είναι αυτό της λάρνακας του Αγίου Διονυσίου, έργο τουΓεωργίου και Διαμαντή Μπάφα. Ακόμα αξιοθάυμαστα δείγματα αποτελούν τα τέμπλα  της εκκλησίας της Φανερωμένης,της Αγίας Μαύρας,και της Αγίας Παρασκευής Βολιμών.Τα τέμπλα και  πλαίσια των εικόνων είναι συνήθως επιχρυσωμένα και αποτελούν έργα μεγάλων καλλιτεχνών. Οι πιο γνωστοί ζακυνθινοί που ασχολήθηκαν μ'αυτές τις τέχνες ήταν οι αδελφοί Ανδραβιδιώτη ,ο Αρ, Βλάχος ,ο Τ. Κεφαλλονίτης ,ο Ν.Λαμπέτης και άλλοι.

Αναποσπαστο κομμάτι της λα'ικήςτέχνης της Ζακύνθου αποτελεί η λαΪκή ζωγραφική που φημίζεται για τις περίφημες αγιογραφίες της. Το 1700 υπήρξαν σπουδαίοι αγιογράφοι της δυτικής τεχνοτροπίας όπως οι: Δοξαράς,ο Κουτούζης και ο Καντούνης ,παράλληλα υπήρχαν και πλήθος αγνώστων  λαΪκών αγιογράφων που κατασκεύαζαν αγιογραφίες για τις εκκλησίες και τα ιδιωτικά εικονοστάσια των σπιτών της Ζακύνθου. Τα θέματα των ζωγράφων ,η απλότητα ,η αυστηρότητα των μορφών και των εκφραστικών μέσων, τα χρώματα που χρησιμοποιόύνται,όλα αυτά μας πείθουν ότι οι επιδράσεις από τη δύση δεν επηρέασαν τον τομέα  αυτό του πολιτισμού. ατα,στα ξυλόγλυπτα και στα έργα αγγειοπλαστικής η Ελληνική τεχνοτροπία και παράδοση παραμένει αναλλοίωτη και γνήσια. Ακόμα και στη σημερινή εποχή πολλοί είναι οιλαϊκοί καλλιτέχνες που συνεχίζουν να δημιουργούν με το δικότους τρόπο χρηστικά αντικείμενα  που ακόμα προτιμούνται από πολλούς.

Βαρελοποιοί,καλαθάδες ,καπελάδες,καροποιοί,διχτάδες,κεραμοποιοί, κηροπλάστες, ναυπηρομαραγκοί, ξυκογλύπτες,υφάντρες,σαμαράδες και πεταλωτήδες δραστηροποιούνται ακόμα διαδίδοντας και διασώζοντας την παράδοση.

 Η παράδοση στη Ζωγραφική ξεκινάει με το πέρασμα από το νησί του Κρητικού Αγιογράφου Μιχάλη Δαμασκηνού προς το τέλος του 16ου αιώνα. Μαζί με άλλους σημαντικούς Κρητικούς καλλιτέχνες προοιώνισαν τη Ζακυνθινή Σχολή.Οι Κρητικοί αγιογράφοι μας δίδαξαν ποικίκες τεχνοτροπίες της βυζαντινής αγιογραφίας όπως μα πληροφορεί ο Λεων.Ζώης τεχοτροπίες στη Ζάκυνθο είναι δύο:Η  μεταβυζαντινή και η νατουραλιστική(βαθιά επηρεασμένη από την Αναγέννηση). Η πρώτη εκφράζεται από τον Μ. Δαμασκηνό, Αγγέλου Στυλιανό και πολλούς άλλους. Η δεύτερη τεχνοτροπία που θα ακμάσει στη Ζάκυνθο και θα αποτελέσει μια επαναστατική αλλαγή είναι η Νατουραλιστική. Η σχολή αυτή χρησιμοποιεί το μουσαμά και το λάδι. Γενάρχης αυτής της τέχνης είναι ο Παναγιώτης Δοξαράς ενώ ακολουθεί ο Πλακωτός και ο Νικ.Δοξαράς.

Ο συνδυασμός της Ιταλικής Αναγέννησης με τη Βυζαντινή τεχνοτροπία δημιουργούν την Επτανησιακή Σχολή. Επίσης μεγάλη ανάπτυξη στη Ζάκυνθο σημείωσε και η Μεταλλογλυπτική.Την παράδοση της ξυλογλυπτικής εξακολουθούν να την καλλιεργούν ζακυνθινοί όπως ο Τιμόθεος Κεφαλλονίτης και τα παιδιά Ανδραβιδιώτη, όλοκληρο το τέμπλο του Αγίου Διονυσίου είναι έργο των παραπάνω καλλιτεχνών(Καφαλλονίτη --Ανδραβιδιώτη).

Οι κυριότεροι εκπρόσωποι εκείνης της εποχής που ασχολήθηκαν με την αγιογραφία και τη ζωγραφική γενικότερα είναι οι:Ο Δημήτριος και ο Γεώργιος Μόσχος,ο Μανόλης και ο Κωνσταντίνος  Τζάνες και ο Σέφανος Τσαγκαρόλας.

Αργότερα ξεχώρισαν οι Παναγιώτης και Νικόλαος Δοξαράς , ο Νικόλαος Κουτούζης και ο Νικόλαος Καντούνης.

Εκπρόσωποι του 19ου αιώνα έχουν κι αυτοί να επιδείξουν σπουδαία έργα ,τα περοσσότερα από τα οποία φυλασσονται στο μουσείο Μεταβυζαντινής τέχνης.Κύριοι εκπρόσωποι της νεότερης εποχής είναιοι:Δ. Τσόκος,ο Π. Πλέσσας, ο Σπυρος Πελεκασης και ο Γ. Γρυπάρης.

Βλέπουμε λοιπόν αγαπημενοι(ες) φίλοι μου ότι η Ζάκυνθος υπήρξε ένα διαρκές εργαστήριο εικατικών τεχνών και γενικώς όλων των Καλών Τεχνών με διαχρονική παρουσία στο ιστορικό γίγνεσθαι της Πατρίδας μας!!

με το χώρο 

Μουσικές ιστορικές αναφορές για τη Ζάκυνθο από το 1600 μέχρι σήμερα.

Αγαπημένοι μου φίλες(οι) δεχόμενος τελευταίως πολλά τηλεφώνήματα :"Γιατί δάσκαλέ μου χάθηκες από το μουσικοπολιτιστικό γίγνεσθαι της Ζακύνθου;" αποφάσισα να απαντήσω με ένα άρθρο μου ίσως για να γνωρίσουν οι νεότεροι και να θυμηθούν οιμεγαλύτεροι την αποχή μου από την ένεργό δράση!

**** Ξεφυλλίζοντας απόψε τα όνειρά μου να περάσει όπως όπως η βραδιά μου,στη δική σου (της Ζακύνθου) ιστορία εσταμάτησα,και θυμήθηκα για σένανε πως δάκρυσα...**κατά τον μεγάλο μας τραγουδιστή Στράτο Διονυσίου,από μεγάλη συγκίνηση πράγματι αγαπημένοι μου δάκρυσα όταν βρέθηκα μπροστά στην τόσο μεγάλη ιστορική μουσική κληρονομιά του νησιού μας,δεν πίστευαν τα μάτια μου

 και ένα ρίγος κυρίευσε το σώμα μου,καθώς ερευνούσα τις πηγές μου και ανακάλυπτα το εύρος της μοναδικής ιστορικής μας παράδοσης και σε χρόνο και σε ποιότητα και σε μέγεθος!!

Υποκλίνομαι λοιπόν μπροστά σας  προσπαθώντας ,όσο αυτό είναι εφικτό,να σας παρουσιάσω τη μεγάλη μουσική Ιστορία της όμορφης Πατρίδας μου, της μοναδικής Ζακύνθου!!

*** Όπως και τα άλλα Επτάννησα,έτσι και η Ζάκυνθος επηρεάζεται μουσικά από τη Βενετσιάνικη πολυφωνική μουσική.Άλλωστε και οι μουσικοί όροι που χρησιμοποιούμε και σήμεραστη μουσική μας είναι ιταλικοί(πρέστο,αλλέγκρο,αντάτζιο,ματζόρε,μινόρε κ.α.).Επομένως το Ζακυνθινό λαϊκό τραγούδι το τετράφωνο έχει ρίζες βαθύτατες στο χρόνο και διαμορφώνεται ανάλογα με τις επικρατούσες συνθήκες κάθε εποχής.(1600και περα). Έτσι θα μπορούσαμε να διαχωρίζαμε από τότε μέχρι τις μέρες μας σε:α)χορωδιακή (τετράφωνη πολυφωνική) β)Σε διωδία(δύο ή περισσότεροι τραγουδιστές συνοδεία οργάνωνγ)Σε αρέκια (ανδρική τετραφωνία--συνήθως α-καπέλα, δηλαδή χωρίς συνοδεία οργάνων--εναρκτήριο σόλο--συλλογική ακολουθία των άλλων φωνών-στροφική δομή-ιδιότυπη αρμονική παρεμβολή της τρίτης φωνής (τερτσας ή σουλτάνας--ποικιλότητα ρυθμικής φόρμας.

Για την προέλευση της ονομασίας "αρέκια" δεν υπάρχει σίγουρη ερμηνεία, από πολλούς ερευνητές όμως πιθανολογείται ότι προέρχεται από το "ottechio" που σημαίνει "στο αυτί ή με το αυτί".Του τραγουδιού της αρέκιας προυπήρξε ο στίχος και σ'αυτή τη μορφή την αναγνωρίζουμε μέσα από λεξικά,λαογραφικές συλλογές,την ακούμε να τραγουδιέται στις ταβέρνες καιστις παρέες.

Ανεξάρτητα όμως από τις όποιεςκρητικομανιάτικες επιρροές στη διάπλαση της Ζακυνθινής λαογραφίας και τη στενή συγγένεια του δικού μας δεκαπεντασύλλαβου με τις κρητικέ μαντινάδες και τις Κεφαλωνίτικες Αριέτες, υπάρχουν πολλές διαφορές με τις ζακυνθινές αρέκιες οι οποίες παίζουν τον στίχο αλλού μεσαρκαστική διάθεση ,αλλού με το θυμοσοφο στοχασμό και "πάει λέοντας"(Στέλιος ΖΕΡΜΠΊΝΟς203)γ)Διπλά ή της φυλακής,μουσικά τραγούδια που υμνούν, τον πόνο ,την αδικία.  δ) Της τάβλας:τραγούδια αγάπης,γάμου,ευτυχίας ,παρεξηγήσεων.  ε)Τα μοιρολόγια:τραγούδια απώλειας προσώπων,χαμού κ.α.  ε)Ορχηστρικά:μουσικά είδη μόνο με συνοδεία οργάνων.στ)Τραγούδια σολο: όπου δηλαδή τραγουδά ο πρίμος και αποδίδει ή με πιανο ή με μαντολίναή με σαξόφωνοκ.λ.π.

Μεγάλη και καθοριστική επίδραση στη Ζακυνθινή κοινωνία είχαν οι ζακυνθινές μαντολινάτες,πλήθος μαντολίνων ,μάντολες κοντραμπάσα οπου αριθμούσαν μέχρι 80 άτομα, όταν πρώτοιδρύθηκαν: Η  πρώτη λοιπόν ιστορική και μοναδική μαντολινάτα της Ζακύνθου ιδρύθηκε το 1928,απαρτιζόταν από 80 οργανοπαικτες με μαέστρο τον φαρμακοποιό Διον.Μάνεση. Εδώ θα παραθέσω  μερικά ονόματα οργανοπαικτών όπως τα βρήκα από το βιβλίο του Ντίνου Θεοδόση:Κιθάρα έπαιζαν οι:Νιόνιος ΛΙΒΑΘΙΝΌς ή Κουτσουκέλης,Ανδρέας Χρυσάφης,Θανάσης Πολυκαλάς,Ανδρέας Μπελούσηςή Σόλος,Γιάννης Κάρδαρης,Γιάννης Τσιρόπουλος,Νίκος Ξένος,Ελευθ.Παπανικολάου κ.α.Μαντολίνο:Κυριαζής βερτζιτζής,Παύλος Χρυσάφης, Μιχάλης Κουτσουβέλης, Δημ.Φεραδούρος, Διον.Κυπριώτης,Πάγής Νικ.κ.α.Μάντολα οι:Πιέρος Πανταζής και Γιαννης Βυθούλκας ή Μαγγιόρος. Η παραπάνω μαντολινάτα ήταν τόσο καταρτισμένη που έδινε συναυλίες πετυχημένες καταχειροκροτούμενη από κοινό εκτός Ζακύνθου όπως Πάτρα,Καλαμάτα,Πύργο και αλλού. Με την πάροδο των χρόνων ακολούθησαν τέτοιες μαντολινάτες,του δασκάλου Ταση Λευτάκη,του Στάθη Αρβανιτάκη και άλλες,όπως και η σημερινή υπάρχουσα αφήνοντας η καθεμιά τα ίχνη της ανεξίτηλα στο μουσικό γίγνεσθαι της ιστορίας της Πατρίδας μας.Εδώ θα'θελα να αναφερθώ,με ιδιαίτερη υπερηφάνια και καμάρι για τις φιλαρμονικές που ιδρύθηκανστα χρόνια που πέρασαν πριν και μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953.Μια εκ των σπουδαιοτέρων φιλαρμονικών της Ζακύνθου ήταν αυτή με μαέστρο τον αξέχαστο Γιάννη Πήλικα η οποίαστεγάστηκε στο Μαρτινέγκειο Ίδρυμα,ακολούθησαν στη συνέχεια άλλες φιλαρμονικές με μαέστρους τον Κανιόρο, τον Κώστα  Σαμσαρέλο και άλλους.Αυτό που με συγκινεί ιδιαίτερα είναι ότι η πρώτη φιλαρμονική ιδρύθηκε στη Ζάκυνθο το 1816 και μάλιστα κατόπιν δικαστικών πράξεων που κίνησε ο εξαίρετος Ζακύνθιος συνθέτης Ιάκωβος Κονιτόπουλος κατακυρώθηκε η Ζακυνθος ο τόπος σ'όλη την Ελλάδα που  δημιούργησε την πρώτη φιλαρμονική στην Πατρίδα μας.

Οι Ζακύνθινοί φύσει φιλόμουσοι,είχαν δημιουργήσει χωροδιδασκαλεία για την εκμάθηση των χορών της εποχής.Ιδιαίτερα ονομαστοί χωροδιδάσκαλοι υπήρξαν οι:Ανδρέας Χιώνης,Σπύρος Σπίνος ή λυσιάρης,Ανδρεας και Πιέρος αδελφοί Μπελούση ή Σόλου και άλλοι. Οι χοροί στο Ζακυνθινό  λαό υπήρξαν αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνικής ζωής διότι μ'αυτούς γλεντούσαν την περίοδο των καρναβαλιών και σε κάθε πανηγύρι των χωριών. Έτσι, στις λέσχες τις μεγάλες του Ρωμιάνικου και Λουμπαρδιανού καζίνων διακέδαζαν οι υψηλής κοινωνικής τάξης Ζακύνθιοι με ορχήστρες καθαρά Ζακυνθινές χορεύοντας:Βάλς,μποστόν,πο΄λκα,μαζούρκα,λανσιέρηδες,κανδρίλλιιες κ.λ.π.Ωστόσο και οι κατώτερες κοινωνικά τάξεις,ενωμένοι σε συντεχνίες, συλλόγους διασκέδαζαν κιαυτοί εξ ίσου όμορφα στα καρναβάλια  και τι ς Χρονιάρες μέρες του έτους  ή στις Καβαλκίνες( μεγάλες αίθουσες τροποποιημένες κατάλληλα και στολισμένες ανάλογα κάθε φορά γιορτής με υπέροχους μπουφέδες-ορχήστρες ,ποτά και άλλα τραπέζια με μεζέδες. Τετοιες καβαλκίνες ο Νίνος ο Θοδόσης θυμαται τη μεγάλη αίθουσα του Μαρτινέγκειου Ιδρύματος στη Πλατεία Ρούγα,μια άλλη στην οδό Φωσκόλου και μια τρίτη δίπλα στην Εκκλησία των Αγίων Πάντων.Επίσης υπήρχαν στον Άμμο,Άγιο Λαζαρο , Αγία Τριάδα και άλλες.

Επιπροσθέτως προσεισμικά και μετασεισμικά υπήρχαν πολλές και ονομαστές ταβέρνες,οπου σπουδαίοι τραγουδιστές και οργανοπαίκτες διασκέδαζαν τους επισκέπτες ,όπως:Τσακασιάνος,Διον.Κατσίγιαλος--Τζώρτζης Κωστής- πιέρος Πανταζής- Μιχάλης Κουτσουβέλης-Γιάννης Βυθούλκας ή Μαγγιόρος- Γιάννης Κουτσουκέλης- αδελφοί Κεφαλληνού( Τάσης και Οδυσσέας)- Σόλος Ανδρέας- Γιώργος Παπαδάτος ή Μαλλιαρίτσης- Σπύρος Στρούζας-Μπάμπης Φιορεντίνος-Γιώργος Τέρτσας- Ανδρέας Χιώνης- Γιάννης Φουρτούνης- Κώστας Κυριακίδης-Σπύρος Δαφαράνος και άλλοι ...και άλλοι.Ποιος δε θυμάται τιςταβέρνες:"Το λιμάνι της καντάδας" Το ''Σταυρό της Μπόχαλης" την ''Ασματική ελιά"; και άλλες πολλές που μας διασκέδαζαν στο χρόνο μέχρι το 1980. Γιατί από τότε και μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά! Και ως προς το ύφος και το ήθος και τον τρόπο διασκέδασης. Θάθελα να αναφέρω τόσα πολλά ακόμη  για τη μουσική Ιστορία της Ζακύνθου αλλά φοβάμαι ότι θα χρειαζόταν πολλές σελίδες ακόμη.Γιαυτό θεώρησα σκόπιμο να μιλήσω ιδιάιτερα και νακλείσω με δύο προσωπικότητες μουσικες που σφράγισαν την μουσική ιστορία του νησιού μας ως ελάχιστο δείγμα τιμής και ευγνωμοσύνηςγιααυτές τις "τεράστιες προσωπικότητες που λάμπρυναν τη Πατρίδαμας:Τους Κωνσταντίνο Σαμσαρελο και Δημήτρη Λάγιο!Ο πρώτος υπήρξε από του μεγαλύτερουςμαέστρους που αναμόρφωσε την Ζακυνθινή Φιλαρμονική και Χορωδία,και μετά το θανατό του προσέφερε το σπίτι του δωρεά στο δήμοΖακύνθου.Αρκεί να αναφέρω για τους πολλούς που δεν γνωρίζουν ότι κατά τις γιορτές του Αγίου μας Διονυσίου όταν το Ιερό Λείψανο τριγυρίζεται εντός του ναού, το μουσικό κομάτι που ακούγεται:''Στον Άγιο Διονύσιο" είναι σύνθεση του εν λόγω μαέστρου.

Ο  Δεύτερος,ο αξέχαστος Δήμος Λάγιος,υπήρξε ο πρώτος μεγάλος ερευνητής των παραδοσιακών χορών καιτραγουδιών της υπαίθρου της Ζακύνθου , ο πρώτος που γνώρισε σε όλους μας τα τραγόυδια τα δημοτικά των χωριών μας ,τους χορούς τους και πέρασε ενιαία στη Ζακυνθινή μουσική μας Παράδοση.Υπήρξε ο άνθρωπος που ίδρυσε το "Μουσικό ασκηταριό" την ''Μπαντα νυχτών εγχόρδων"της Πατρας , μελοποίησε εκκλησιαστικούς ύμνους  της Μεγάλης Εβδομαδος όπως (Το Σήμερον  κρεμαται επι ξύλου...) κατά το Ζακυνθινό ψαλτικό ιδίωμα μελοποίησε Ελύτη και αφιέρωσε αρκετό χρόνο της σύντομης ζωής του στην Κύπρο δημιουργώντας τη  χορωδία"η διάσταση¨" και υπήρξε το αγαπημένο παιδί της αξέχαστης  Μελίνας Μερκούρη.

Ησυγκίνησή μου είναι μεγάλη,δεν με αφήνει να συνεχίσω αλλά μου επιτρέπει να εκφράσω με όλη τη δύναμη της ψυχής μου τη χαρά μου ,την ευγνωμοσύνη μου Φ, τη περηφάνια μου που κατάγομαι από ένα τόσο ιστορικό μουσικά-πολιτιστικά και πνευματικά  νησί-την πανέμορφη Ζάκυνθο.!Αφήνοντάς σαςστην απαλότητα των κυμάτων της ηρεμίας του Ιονίου σας καληνυχτίζω ολόθερμα ευχόμενος πάντοτε υγεία και ευτυχία στις οικογένειές σας!!

.

 πράγματι  αγαπημένοι